नेपाल-भारत सम्बन्धलाई यथार्थ रुपमा परिभाषित गर्ने काम अझसम्म पनि हुनसकेको छैन । नेपालको संवेदनशील भूराजनीतिक स्थिति र भारतसितको खुला सिमानालाई भारतले नेपालको आन्तरिक मामिलामा खुला हस्तक्षेप गर्ने आधारका रुपमा गलत मनसायले उपयोग गर्दै आएका कारण नेपालले समयसमयमा अवाञ्छित समस्याहरु भोग्दै आउनुपरेको छ । नेपालले निरन्तर रुपमा सीमा अतिक्रमणको समस्या भोग्दै आएको छ भने जलस्रोतमा ठगिने क्रम पनि टुटेको छैन । नेपालमा भारतीय आप्रवासीको ओइरो र नेपालको नागरिकता उलब्ध गराउन प्राप्त गरेको सफलताले नेपालको आन्तरिक राजनीतिमा हस्तक्षेपकारी भूमिका बढाउँदै नेपालभित्रै नेपालीलाई अल्पसंख्यक बनाउने सुनियोजित प्रयासले पनि गति लिएकै छ । यसबाट नेपालले सुदूर भविष्यसम्म भोग्नुपर्ने समस्याहरु विकराल छन् । नेपालको र्सार्वभौम अस्तित्वमाथि नै खतरा उत्पन्न हुँदैगएको पीडाबोध विस्तारित हुँदैजानुको निहीत कारण नै यही हो ।

नेपालमा अहिले जुन असामान्य र असहज स्थिति सिर्जना भएको छ, त्यसका निम्ति भारतलाई मात्र दोष दिएर उम्कन कसैले सक्तैन । भारतलाई यति नांगो हस्तक्षेपका लागि उत्साहित गर्ने काममा नेपालकै दूराकांक्षी राजनीतिक नेताहरुकै अदूरदशीता र आत्मर्समर्पणवादी चरित्रको हात छ । नेपालका यावत् राजनीतिक परिवर्तनहरुले समयसापेक्ष गति र नेपाली जनताको आकांक्षा अनुकूलको गति लिन नसक्नुको कारण भारतको रणनीतिक चालवाजी नै हो र त्यसका निम्ति जानीनजानी नेपालकै राजनीतिक शक्ति समूहहरु निरन्तर उपयोगमा आउने गरेका छन् । प्रधानमन्त्री प्रचण्डले 'हामीलाई आत्मर्समर्पण गराउन खोजेका थिए, तर मानेनौं' भन्दै 'हामी कुनै पनि विदेशी प्रभुहरु सामुन्ने शिर निहुराउन तयार छैनौं ।' भनी राजीनामा वक्तव्यमा उल्लेख गर्नुभएको प्रसङ्गले अन्तरकुन्तरका थुप्रै रहस्यहरुलाई स्वतः सतहमा उतारेको छ । यो कथनमा उहाँ र एनेकपा माओवादी कति इमान्दार र अडानमा रहन्छ भन्ने प्रश्न पनि आफ्नै ठाउँमा छ । भारतीय विस्तारवाद विरुद्ध 'सुरुङ युद्ध'को घोषणादेखि १२ बुँदे दिल्ली सहमति हुँदै सत्तारोहणसम्मका अनेक प्रसङ्गहरु सहजै विस्मृतिमा जान सक्तैनन् । क्षणिक सत्तास्वार्थका लागि राष्ट्रिय स्वार्थलाई तिलाञ्जली दिएर विदेशी प्रभुका सामु आत्मर्समर्पण गर्ने प्रवृत्तिको निरन्तरताले नेपाल हरेक क्षेत्रमा पछाडि पर्दैगएको समयचेत आम राजनीतिक वृत्तमा जागृत नभएसम्म कहिले त्यो र कहिले ऊ उपयोगमा आइरहने समस्याले नै नेपालको सदूरभविष्यलाई समेत कोतरिरहेको छ । नेपालले राजनीतिक स्थायित्व र समयसापेक्ष विकासको गति लिन नसक्नाको कारण नेपालको राजनीतिक नेताहरुको आत्मर्समर्पणवादी संस्कार, दूरदर्शिताहीन प्रवृत्ति र क्षणिक स्वार्थपर्ूर्तिका निम्ति बाहृय शक्तिको उपयोगमा आइरहने चरित्र एकातिर जिम्मेवार छ भने अर्कातिर भारतको दूराशयपर्ूण्ा हस्तक्षेपकारी क्रियाकलाप प्रमुख कारणी छ । स्वतन्त्र, र्सार्वभौम र अखण्ड नेपालका लागि यस्ता घातक प्रवृत्तिको अन्त्य आवश्यक छ ।