० काम कारवाहीमा ढिलाई हुनाको कारण चाँहि के हो त ?
- महाधिवेशनपश्चात् तत्काल जिम्मेवारी बाँडफाँड हुनुपथ्र्यो । तर, जिम्मेवारीको बाँडफाँड अहिलेसम्म हुनसकेको छैन । यस कारणले गर्दा धेरै कामहरु मुल्तवीमा परेका हुन । जिम्मेवारी बाँडफाँडमा भएको ढिलाइका कारण साँगठनिक क्षेत्रमा गर्नैपर्ने काम कारवाहीहरु पनि गतिका साथ अगाडि बढ्न सकेका छैनन् । केन्द्रीय कमिटीको आगामी बैठकले पोलिटब्यूरो गठन र जिम्मेवारी बाँडफाँड लगायतका कामहरुलाई सम्पन्न गर्नेछ । त्यसपछि नेकपा एमालेको कामकारवाही र भूमिकामा पनि नवीनता र गति आउनेछ । हामीले तत्काल गर्नुपर्ने कामहरु धेरै छन । केन्द्रीय कमिटीको नयाँ संरचनाअनुसार माथिदेखि तलसम्मका सवै संगठनात्मक ढाँचाहरुलाई रुपान्तरण गर्नुपर्ने छ । साँगठनिक संयन्त्रहरुलाई व्यवस्थित ढंगले परिचालित गर्नुपर्ने छ । महाधिवेशनबाट पारित विचार, नीति र कार्यक्रम लिएर जनतासमक्ष जानुपर्ने छ । यसबीचमा उपनिर्वाचन र स्वतन्त्र विद्यार्थी यूनियनको निर्वाचन परेको कारणले पनि ढिला भएको हो ।

० यी साँगठनिक गतिविधिका सर्न्दर्भ भए । राष्ट्रिय राजनीतिको मूख्य भूमिकामा पनि एमालेको उल्लेखनीय प्रभावकारिता त देखिएन नि ?
- वर्तमान सर्न्दर्भमा राष्ट्रिय राजनीतिको मूख्य भूमिका भनेको शान्ति प्रक्रियालाई तार्किक निष्कर्षा पुर्‍याउन नै हो । यस अर्न्तर्गत नयाँ संविधानको लेखन अहिलेको मूख्य कार्यभार हो । नेकपा एमाले निर्धारित समयभित्रै नयाँ संविधान बन्नु पर्दछ र शान्ति प्रक्रियालाई तार्किक निष्कर्षा पुर्‍याउनु पर्दछ भन्ने र्सर्न्दभमा अत्यन्त प्रतिबद्ध छ । शान्ति स्थापना र नयाँ संविधान निर्माणका लागि नेकपा एमालेले प्रतिबद्धताका साथ समायोजकारी भूमिका निर्वाह गरेको कारणले तपार्इंले भनेजस्तो अनुभूति भएको हो । तर नेकपा एमालेको भूमिका योभन्दा माथि हुनर्ुपर्दछ भन्ने कुरा हामीलाई पनि महशुस भएको छ । यो विषय पार्टर्ीीे आन्तरिक जीवनभित्र पनि छलफलको विषय बनिरहेको छ ।

० नेकपा एमाले नीति र विचारको सवालमा पनि स्पष्ट हुन सकेको देखिदैन । कहिले काँगे्रसको विचारसंग नजिक हुने त, कहिले माओवादीको विचारसंग । एमालेले यस्तो अस्पष्ट भूमिका किन निर्वाह गरेको ?
- विपक्षी दलहरुले नेकपा एमालेलाई लगाउने गरेको आरोप हो यो । यो आरोप अहिले 'जनथेगो'जस्तै बनिरहेको छ । तर, नेकपा एमाले विचार र नीतिमा स्पष्ट छ । हामीले राष्ट्रिय राजनीतिमा स्पष्ट भूमिका निर्वाह गरिरहेका छौं । हामी स्पष्ट हुनर्ुपर्दछ- एकीकृत नेकपा माओवादी भनेको जनवादको नाममा अधिनायकवादीतर्फउन्मूख पार्टर्ीीो । यसैगरी नेपाली काँग्रेस- लोकतन्त्रको नाममा व्यक्तिवादतर्फउन्मूख पार्टर्ीीो । तर, नेकपा एमाले सच्चा लोकतन्त्रवादी, जनवादी र राष्ट्रवादी पार्टर्ीीो । हामीले यी कुराहरुलाई बोलीमा मात्र होइन व्यवहारमा नै देखाइरहेका छौं । यो महशुस आम नेपाली जनता र विश्व समूदायले पनि गरेको छ । यस कारणले पनि हामी यो देश र जनताका अधिकारप्रति बढी प्रतिबद्ध र जिम्मेवार छौं । शान्ति, लोकतन्त्र, जनजीविका र राष्ट्रियताको सवाल नेकपा एमाले जिम्मेवार नहुने हो भने नेपाल असफल देश हुन पुग्दछ । माओवादीको उग्रवापन्थी भडकाव, अराजकता र वितण्डा अनि नेपाली काँग्रेसको यथास्थितिवादी चरित्र र व्यवहार शान्ति, लोकतन्त्र र सामाजिक-आर्थिक रुपान्तरणका लागि वाधक छ । यी दुवै खतराबाट परिस्थितिलाई जोगाएर मुलुकलाई हामीले यो अवस्थामा ल्याएका छौं । हामीले वर्तमान सर्न्दर्भमा पार्टर्ीीे स्वार्थभन्दा माथि उठेर शान्ति, लोकतन्त्र र सामाजिक रुपान्तरणका लागि समायोजनकारी भूमिका निर्वाह गरेका छौं ।

० नेतृत्वदायी भूमिका चाँहि कहिलेदेखि निर्वाह गर्दछ त एमालेले ?
- नेकपा एमाले राष्ट्रिय राजनीतिमा नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गर्न सक्षम छ । यसका लागि हामीले कुनै तिथि, मिति र साइत पर्खिरहन पर्दैन । हामीले संगठनको वर्तमान अवस्थामा अझ सुदृढ गर्नेछौं । राष्ट्रिय नीति निर्माणको सवालमा तुरुन्तै नेतृत्वदायी भूमिकाका लागि अग्रसर हुनेछौं । यसका लागि हाम्रा सबै नेता कार्यकर्ताहरुले स्पष्ट भएर अगाडि बढने छन । आम जनता र कार्यकर्ताहरुको अपेक्षा र माग पनि यही नै हो ।

० तपार्इंले त यो कुरा सजिलै व्यक्त गर्नुभयो । तत्कालै नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गर्ने आधार के छ त ?
- आठौं महाधिवेशनले नेकपा एमालेलाई त्यस्तो म्याण्डेट दिएको छ । अब यसलाई रणनीति र कार्यक्रम मार्फ र्सार्थक बनाउनुछ । आधार भनेको यही नै हो । यो भन्दा ठूलो आधार खाज्ने हो भने हामीसंग जनताको विशाल र व्यापक पंक्ति छ । यो पंक्तिले पनि नेकपा एमालेको विद्यमान भूमिकामा उल्लेखनीय र प्रभावकारी होस भन्ने अपेक्षा राखेको छ ।

० यतिवेला त नेकपा एमालेले आफ्ना कार्यकर्तालाई पनि सुरक्षा दिन सकिरहेको छैन । यस्तो अवस्थामा एमालेको संगठन सुदृढ गर्ला र नेतृत्वदायी भूमिका खेल्ला भन्नेमा कसरी विश्वास गर्ने ?
- नेकपा एमाले आमजनताको जीउधनको सुरक्षाको लागि लडेको पार्टर्ीीो । यसो भएको हुनाले एमाले समग्र नेपाली जनताको सुरक्षामाथि भैरहेको हमलाका विरुद्ध लडने छ । यसका साथसाथै आफ्ना कार्यकर्ता पंक्तिलाई जोगाउनका लागि पनि त्यत्तिकै सचेत र सजग छ । वास्तवमा कार्यकर्ता पंक्ति र जनतालाई सुरक्षा दिन सकिएन भने पार्टर्ीी जनताको बीचमा दूरी बढ्न जान्छ । हामीले यो तथ्यलाई राम्ररी बुझेका छौं । यसका लागि सडक र सदन दुवै ठाउँबाट हामीले प्रभावकारी ढंगले संर्घष्ा गरेका छौं । यति गर्दा पनि भएन भने पार्टर्ीी अरु सशक्त कारवाही अगाडि बढाउन पनि पछिपर्ने छैन ।

० तर प्रचण्ड थैवको हत्या गर्ने व्यक्तिलाई अहिलेसम्म कानुनको दायरामा ल्याउन सक्नु भएको छैन नि ?
हाम्रो पार्टर्ीी प्रचण्ड थैवको हत्यारालाई अविलम्ब कारवाही गर भनेर सरकारलाई दबाब दिइरहेको छ । तर, पनि सरकारले हत्यारालाई कारवाही गरेको छैन । सरकारको नेतृत्व गरिरहेको पार्टर्ीी हत्यारालाई संरक्षण गरेर राखेको छ । अझ अनौपचारिक रुपमा त के कुरा आइरहेका छ भने प्रचण्ड थैवको हत्या गर्ने व्यक्तिलाई माओवादीकै वरिष्ठ मन्त्रीको क्वाटरमा लुकाएर राखिएको छ । मलाई लाग्दछ यसको पुष्टि केही दिनमै हुनसक्दछ । यदि यो सत्य हो भने अपराधीलाई लुकाउने प्रयत्नको पराकाष्ठा योभन्दा अरु के हुनसक्छ - माओवादीले हत्याको सवालमा मात्र होइन, अरु धेरै सवालमा सत्ता साझेदार दलहरुकाबीच गरेको सहमति र समझदारीलाई निरन्तर उल्लघन गरिहेको छ । जसले गर्दा सत्ता साझेदार दलहरुकै बीचमा विश्वासको संकट बढ्दै गइरहेको छ । यो संकट वर्तमान सरकार विस्थापनको कारण नबन्ला भन्न सकिन्न ।

० गृह मन्त्रालयको जिम्मा एमालेमा छ । हत्यारालाई सरकारले कारवाही गरेन भन्नुहुन्छ । यो अलि नमिल्दो कुरा भएन र ?
- सैद्धान्तिक रुपमा विश्लेषण गर्दा तपाईंले गरेको तर्क सही हो । तर यथार्थमा कुरो अर्कै छ । सरकारले गृह मन्त्रालयलाई निरीह बनाएको छ । सरकारको संचालनमा प्रधानमन्त्रीको भूमिका नै महत्वपर्ूण्ा र सर्वोच्च हुने गर्दछ । अहिलेका प्रधानमन्त्रीले राज्यका विभिन्न संयन्त्रहरुलाई निरीह बनाएर कानुनी शासनको अवधारणालाई उपहास गरिरहनु भएको छ । प्रधानमन्त्रीको यस कार्यमा माओवादीको वाइसिएलका कार्यकर्ताहरुले सहयोग गरिहेका छन । पछिल्लो पटक उहाँले लिखित चिठी पठाएर राष्ट्रिय खेलकूद प्रतियोगितामा हस्तक्षेप गर्नुभयो । माओवादी बाहेक अन्य दलले सम्हालेका मन्त्रालयलाई सिधै हस्तक्षेप गरेर माओवादीले मन्त्रालयहरुलाई निरीह बनाएको छ । यस कारणले गर्दा हामी सडकमा ओर्लन बाध्य भएका हौं ।

० यतिवेला नेकपा एमाले र एकीकृत माओवादीको बीचमा द्वन्द्व निकै बढेर गएको छ । यो द्वन्द्वले वर्तमान सरकारको भविष्यमा कस्तो प्रभाव पर्ला ?
- सरकारको नेतृत्व गरिरहेको एकीकृत माओवादीका कार्यकर्ताहरुको अराजक, हिंसात्मक र गैरकानुनी व्यवहार र क्रियाकलापका कारण द्वन्द्व बढेको हो । यतिबेला माओवादीले नियोजित रुपमै अपराधकर्मलाई बढाउने काम गरेको छ । अपराधीलाई लुकाउने र संरक्षण दिने काम गरेको छ । अन्य दलका गतिविधिहरुमा अनावश्यक ढंगले हस्तक्षेप पनि गरिहेकै छ । यो प्रकारको अवस्था कायम रहिरहने हो भने सत्ता समीकरणको वर्तमान अवस्था टिकिरहला भन्ने मलाई लाग्दैन । एमाले र माओवादीबीच नौ बुँदे सहमति भएको छ । अब यसको कार्यान्वयन पक्ष कस्तो हुन्छ - हामी त्यसैको प्रतिक्षामा छौं ।

० नयाँ सत्ता समीरकणका लागि प्रयास तीब्र रुपमा अगाडि बढिरहेको छ भन्ने चर्चा सुनिन्छ । एमाले त्यसमा सहभागी छ कि छैन ?
- नेकपा एमाले सरकार गठन हुँदा सहमति गरिएका न्यूनतम साझा सहमतिका कार्यक्रमहरु अक्षरशः कार्यान्वयन हुनर्ुपर्दछ भन्ने पक्षमा रहेको छ । यतिमात्र होइन बृहत शान्ति सम्झौता र त्यसपछि भएका सबै सहमति र समझदारीहरुको पालना हुनर्ुपर्दछ भन्ने अडानमा स्पष्ट छ । उल्लेखित सहमति र समझदारीहरुको पालना सबै सरोकारवाला राजनीतिक दल र सरकारले इमान्दारिपर्ूवक पालना गर्नुपर्दछ । तर यतिबेला एकीकृत माओवादीले यी सहमति र समझदारीहरुको इमान्दारितापर्ूवक पालना गरिहेको छैन । यही कारणले गर्दा संविधान निर्माणको प्रक्रिया पनि अवरुद्ध हुनपुगेको छ । शान्ति प्रक्रिया अगाडि बढ्न सकिरहेको छैन । जहाँसम्म नयाँ सत्ता समीकरणको चर्चा हो- त्यो अवस्था नआउला भन्न सकिदैन । माओवादीले एकतर्फी रुपमा हिंसात्मक र अराजक क्रियाकलाप अगाडि बढाइरहने त्यसलाई एमालेले सरकारमा बसेर टुलुटुलु हेदर्ैर्ैैनुमोदन गरेर जाने लाचार अवस्था आउन दिनु हुँदैन । स्पष्ट रुपमा भन्दा नेकपा एमाले माओवादीका लागि सति जादैन ।

० तपाईंले त भन्नुभयो । तर एमालेका जिम्मेवार पदाधिकारीहरुले यस्तो भन्न हिच्किचाइरहेका छ नि ?
- नेकपा एमालेको केन्द्रीय कमिटीको बैठक अब छिटै बस्दैछ । अब बस्ने केन्द्रीय कमिटीको बैठकले यो लगाययत यस्ता धेरै विषयहरुमा स्पष्ट निर्ण्र्ाागर्नेछ । नेतृत्वमा रहनुभएका जिम्मेवार पदाधिकारी कमरेडहरु पनि आम कार्यकर्ता र जनताको भावना र अपेक्षालाई अवमूल्यन गरेर अगाडि बढ्न सक्नुहुन्न । सरकारमा बसे पनि सरकारबाट बाहिर निस्के पनि अब नेकपा एमाले राष्ट्रिय राजनीतिमा सशक्त भूमिकाका साथ प्रस्तुत हुनेछ ।

० नेकपा एमालेका मन्त्रीहरुले सम्हालेका मन्त्रालयहरुबाट पनि जनअपेक्षाअनुसार कार्यसम्पादन हुन नसकेको गुनासो सुनिन्छ । यस बारेमा तपाईंको प्रतिक्रिया के छ ?
- यो एकदमै सत्य कुरा हो । आमजनता र हाम्रो कार्यकर्ता पंक्तिले यस्तो महशुस गरेको छ । नेकपा एमालेको केन्द्रीय नेतृत्वले पनि आफ्ना मन्त्रीहरुले सरकारमा रहेर जनअपेक्षा बमोजिम उचित गतिका साथ भूमिका निर्वाह गर्न नसकेको महशुस गरिरहेको छ ।

० जनताको चाहाना बमोजिम काम गर्न नसक्ने वर्तमान मन्त्रीहरुलाई फिर्ता बोलाउने चर्चा पनि आइरहेको छ । के यो सत्य हो ?
- हालको मन्त्रिमण्डलमा रहनुभएका साथीहरुलाई फिर्ता बोलाउने कि नबोलाउने भन्नेबारेमा के कुरा भैरहेको छ त्यसबारे मलाई जानकारी छैन । फेरि पनि सत्य र सबैले महशुस गरेको कुरा के हो भने- नेकपा एमालेका तर्फाट वर्तमान सरकारमा सामेल मन्त्रीहरुको कार्यसम्पादन र भूमिकाप्रति आम कार्यकर्ताहरु अलिकति पनि सन्तुष्ट छैनन् ।

० यसको कारण के हो त ?
- हाम्रा मन्त्रीहरुले राम्रो भूमिका निर्वाह गर्न नसक्नुका पछाडिको मुख्य कारण भनेको नेकपा माओवादीको अधिनायकवादी व्यवहार, कार्यशैली र चरित्र नै हो । माओवादीका अराजक र उदण्ड क्रियाकलापका बीचमा नेकपा एमालेका मन्त्रीहरुको भूमिका गौण बन्न पुगेको छ ।

० यो त आफ्नो कमजोरीलाई लुकाउने तर्कजस्तो भएन र ?
- मूल कारण त त्यही नै हो । यसबाहेक हाम्रा साथीहरुको व्यक्तिगत क्षमता, सीप, कौशलता र खुवीको पक्ष पनि छ । हाम्रा साथीहरुले यी सवालहरुमा आत्मसमीक्षा गर्नु जरुरी छ । यसले कहाँनेर के कारणले कमजोरी हुनपुगेको छ भन्ने पत्ता लगाउन सजिलो पर्दछ ।

० महाधिवेशन भरखरै सम्पन्न भएको छ । यसैबीचमा स्ववियू र उपनिर्वाचनको परिणाम पनि आएको छ । यी आधारहरुलाई केलाएर भन्दा- अहिले एमालेको साँगठनिक अवस्था कस्तो रहेका छ ?
तपार्इंले अत्यन्तै महत्वपर्ूण्ा प्रश्न गर्नुभयो । संविधानसभाको परिणामपछि आमजनता र कार्यकर्तामा जुन मात्रामा निराशा बढेको थियो, यथार्थमा अहिले अवस्था त्यस्तो छैन । यतिबेला नेकपा एमालको संगठन देशव्यापी रुपमा निकै सशक्त र बलियो छ । युवाहरुको ठूलो हिस्सा एमालेमै छ । स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियनको निर्वाचनमा अनेरास्ववियुको अग्रताले यो तथ्यलाई प्रमाणित गरेको छ । निर्वाचनको दौरानमा हामीले प्रभावकारी योजना र कार्यक्रम दिनसकेका भए अरु थप स्थानमा जीत हासिल गर्न सक्ने थियौं । अहिले पनि धेरै जनता नेकपा एमालेको पक्षमा छन । उनीहरुलाई हामीले संगठित गर्न सकिरहेका छैनौं । अब केही समय मेहनतका साथ प्रभावकारी कार्यक्रम लिएर जनसमक्ष गयौं भने यो पक्षलाई पनि हामीले व्यवस्थित गर्न सक्दछौं । हामीले निकट भविष्यमै संगठनलाई सुदृढ र बलियो बनाउने काम गर्ने छौं ।

० प्रसंगलाई राष्ट्रिय सर्न्दर्भमा जोडौं । नयाँ संविधान निर्माणको प्रक्रिया अगाडि बढेन । यसको कारण के हो ?
- नयाँ संविधान निर्माणको प्रक्रिया अगाडि बढ्न सकेको छैन । यो एकदमै सही कुरा हो र जनताको लागि त्यत्तिकै चिन्ताको विषय पनि हो । अराजकतालाई बढाउने, विद्यमान राज्य संरचनालाई सम्पर्ूण्ा रुपले ध्वस्त पार्ने र अलोकतान्त्रिक विधिमार्फ राज्यसत्ता कब्जा गर्ने माओवादीको अन्तरनिहीत मनसाय अनुरुप प्रदर्शित व्यवहारका कारण संविधान निर्माणको प्रक्रिया अगाडि बढ्न सकेको छैन ।

० त्यसो भए निर्धारित समयभित्र नयाँ संविधान बन्दैन त ?
- नेकपा एमाले तोकिएको समय सीमाभित्रै संविधान बनाउनपर्छ भनेर लागेको छ । वास्तवमा तोकिएको समयमा संविधान बनेन भने देश अकल्पनीय दर्ुघटनाको शिकार हुन्छ । परिस्थिति हाम्रो नियन्त्रणभन्दा बाहिर जान पनि सक्दछ । यसकारणले पनि तोकिएको समयभित्रै संविधान बन्नर्ुपर्छ भन्ने हाम्रो मान्यता हो । तर संविधान बनाउने काम आमसहमतिको आधारमा गर्नुपर्ने भएको हुनाले नेकपा एमालेको एकल प्रयासले मात्र सम्भव हुनसक्दैन । यसका लागि सवैको पहल उत्तिकै हुनर्ुपर्दछ । माओवादीमा अहिलेको जस्तै अराजक र अधिनायकवादी रहिरहृयो भने तोकिएको समयमा संविधान नबन्न सक्छ ।

० प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालले एमाले र काँग्रेसको संविधान निर्माणमा अवरोध सिर्जना गरेका बताउँदै आउनु भएको छ नि त ?
- यो विल्कुल निराधार आरोप हो । आफ्नो काम, कर्तव्य र दायित्वप्रति जिम्मेवारीबोध नगर्ने र आफूले बोलेका अभिव्यक्तिमा नैतिक जिम्मेवारी नलिने नेता नाङ्गै हिडे भने जनताले आँखा ढाक्नु बाहेक अर्को विकल्प हुँदोरहेनछ । अहिले यस्तै भैरहेको छ । एकातिर प्रधानमन्त्री हुने अर्कातिर मार्छु, काटछु, सत्ता कब्जा गर्छर्ुु व्रि्रोह गर्छु भन्दै कही नभएको जात्रा हाँडीगाउँमा भन्ने उखान प्रधानमन्त्री दाहालले चरितार्थ गरिरहनुभएको छ । माओवादी सत्ताले मात्तिएको छ । सत्ताको उन्मादमा माओवादीले यसरी नै अराजक क्रियाकलाप बढाउँदै जानु राम्रो संकेत होइन । देशमा बढ्दै गएको यस किसिमको गतिविधिलाई विश्लेषण गर्दा देश नयाँ खालको द्वन्द्वमा प्रवेश गरेको अनुभूति हुन्छ ।

प्रस्तुतिः देवराज अर्याल