काठमाडौं । २० वर्ष अघि नेपालको प्युठान जिल्लाका अष्ट्रेलिया पुग्नुभएका भेष भण्डारी खाद्य प्रविधि क्षेत्रको विश्वस्तरको पुरस्कारबाट सम्मानित हुनुभएको छ । केही समय अघि चीनमा भएको इन्टरनेसनल ड्राइङ कमिटिको सम्मेलनमा “एक्सीलेन्स इन ड्राइङ अवार्ड”बाट भण्डारी सम्मानित हुनुभएको समाचारमा जनाइएको छ ।

विश्वका उत्कृष्ट र प्रख्यात अनुसन्धानकर्ता र वैज्ञानिकहरूको भेलामा भण्डारीलाई यो सम्मान दिइएको हो । अष्ट्रेलिया क्वीइन्सल्याण्ड विश्वविद्यायका प्राध्यापक डा भण्डारी र अर्का अनुसन्धानरत विद्यार्थी ए विन होले फलफूललाई लामो समयसम्म सुरक्षित राख्न नयाँ प्रविधि विकास गर्नुभएको थियो ।

भण्डारीका अनुसार फलफूललाई सुरक्षित र चाँडै पकाउन कृतिम ग्यास दिने चलन छ । अझ कम विकसित देशहरूमा क्याल्सियम कार्वाेहाइड्रेड सोझै फलफूलमा राखिन्छ जुन प्रबिधिले पाकेको खानेकुरा खाँदा क्यान्सर हुनसक्ने खतरा रहन्छ । यही खतराका कारण यो प्रविधि अब संसारबाटै हट्दै गएको छ ।

भारतमा डेरी टेक्नोलोजी पढ्नुभएका भण्डारीले केही समय नेपालको दुग्ध विकार संस्थानमा समेत काम गर्नुभएको थियो । एआईटी बैंककबाट मास्टर र फ्रन्सबाट विद्यावारिधि गरेपछि उहाँ अष्टेलिया जानुभएको थियो ।

क्वीइन्सल्याण्ड विश्वविद्यायको स्कुल अफ एग्रीकल्चर एण्ड फुड साइन्सले विकास गरेको प्रविधि अनुसार अब फलफूलमा विशेष प्रकारको धुलोको प्रयोग गरेपछि फलफूलहरू खान योग्य हुनेगरी पाक्छन् । यसअघि इथालेन ग्यास आँप, केरा एबोगार्डाे गोलभेडा लगाएका फलफूलहरू पकाउनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो ।

अनुसन्धानकर्ता भण्डारीको टोलीले विभिन्न जैविक तथा वातावरण मैत्री पदार्थ प्रयोग गरेर विकास गरेको धुलोले अब इथालेन ग्यास र क्याल्सियम कार्वाेहाडेड विस्थापित गर्नेछ । नयाँ प्रविधिका कारण अब फलफूललाई भण्डारण गर्ने र ग्यास दिएर पकाउने झन्झट पनि रहने छैन । खेतबाट बजार सम्म लैजादै गर्दा बाटोमा नै ट्रकभित्र फलफूल पाक्नेछ ।

भण्डारीको आविस्कारले विकसित मुलुकको खाद्य प्रविधिको क्षेत्रमा समेत नयाँ आयाम थप्ने विज्ञान विश्लेषकहरूको भनाइ छ ।  विश्वविद्यालयको युनीक्वेस्ट भन्ने कम्पनीले ब्यवसायिक रुपमा यो धुलोको उत्पादन शुरु गर्दैछ । कम्पनीसंग धुलो किन्न अष्ट्रेलिया र अन्य मुलुकहरूबाट समेत माग आएको छ ।  सन् २०१३ देखि भण्डारीले आविष्कार गरेको नयाँ प्रविधिको धुलो बजारमा पुग्ने समाचारमा जनाइएको छ ।

 

 

तमान गाविसका जनताको सह्रानीय काम

काठमाडौं । आफ्नो समुदायको सेवा सुविधाका लागि गाउँले आफैं अग्रसर भए जस्तोसुकै काम पनि सजिलै सम्पन्न गर्न सकिन्छ भन्ने उदाहरण बाग्लुङ जिल्ला तमान गाविसका जनताले दिएका छन् । मुलुक चरम विद्युत संकटबाट गुज्रिरहेका बेला तमान गाविसका स्थानीयबासीको पहलमा तमानखोला विद्युत परियोजनाको क्षमता वृद्धि गरिएको छ । यसअघि २२ किलोवाटको विद्युत उत्पादन गरेका स्थानीयले क्षमता वृद्धि गरी थप ४० किलोवाट बिजुली निकालेका छन् ।

सदरमुकामदेखि ३२ कोस पश्चिममा रहेको तमान गाउँमा स्थानीयको सक्रियतामा तमान खोलाबाट बिजुली निकालेपछि स्थानीयले चौबीसै घन्टा विद्युत उपयोग गर्न पाइरहेका छन् । परियोजनाको कुल लागत १ करोड १७ लाख ८४ मध्ये ५५ लाख रुपैयाँ ऊर्जा शाखाबाट अनुदान सहयोग गरेको थियो । गाउँलेको सहयोग र मेहनतले निर्माण सुरु भएको एक वर्षमा बिजुली बालेको तमानखोला दोस्रो लघु जलविद्युत परियोजनाका अध्यक्ष झकबहादुर बुढाले बताउनुभयो ।

गत वर्षबाट निर्माण सुरु ४० किलोवाट क्षमताको तमानखोला दोस्रो जलविद्यतु परियोजना सम्पन्न भएपछि उक्त गावसको वडा नं १ देखि ६ वडाका ४ सय २८ घरधुरीले बिजुली बाल्न पाएको स्वयंशक्ति संस्थाका अध्यक्ष वैकुण्ठ सापकोटाले जानकारी दिनुभएको ।

सानो योजनाले सबै गाउँमा बिजुली नपुगेपछि सोही पावर हाउसमा अर्काे टर्बाइन जोडेर स्तरोन्नति गरिएको हो। अहिले एउटै पावर हाउसमा ६२ किलोवाट विद्युत उत्पादन भएको छ ।

अब उक्त गाविसका सबै जनता विद्युतको उज्यालोमा बस्न पाएका छन् । तमान गाविसको लामेलामा ९, फुलखोलामा १८, तमान खोलामा २२ किलोवाट गरी गाविसमा कुल ८९ किलोवाट विद्युत उत्पादन भएपछि सबै वडामा बिजुली बलेको हो ।

विद्युत बाल्ने हरेक घरधुरीले महिनौं दिन श्रमदान गरेर न्यूनतम ३ हजार ५ सयदेखि अधिकतम २० हजार रुपैयाँसम्म योगदान गरेका थिए । परियोजना निर्माणका लागि आवश्यक प्राविधिक सहयोग जिल्ला ऊर्जा तथा वातावरण शाखा र समुदाय परिचालनको सहयोग स्वयंशक्तिले गरेका थिए ।