विगत पाँच सात वर्षदेखि नेपालबाट प्रजातन्त्र लुप्त भएको छ । लोकतन्त्र, गणतन्त्र आदि जेजस्ता नारा भट्याए पनि ती देखाउने दाँत मात्र भएका छन् । प्रजातन्त्र हो भने सत्ता र प्रतिपक्ष हुनैपर्छ । अन्यथा मनपरीतन्त्र मौलाउँछ र मिलेमतोबाट खानेहरूकै खाँडो जाग्छ । आज यहाँ केन्द्रदेखि गाउँ तहसम्मै ‘सर्वदलीय सहमति’ भनेर राष्ट्रको सम्पत्ति मिलेर, खुटेर खाने परिपाटी बसालिएको छ । सरकारहरू नै त्यस्तै खिचडी बनिरहेका छन् । खानैका लागि कहिले कोसित त कहिले कोसित सहमति भनेर जनता अलमल्याउने काम मात्रै गरिरहेका छन् । दलहरू मिलेर सरकार बनाउने र प्रत्येक क्षेत्रमा पार्टीकै मान्छे भर्ने, ठेक्कापट्टा, कमिशन मिलेरै हातपार्ने, देशको वार्षिक बजेट समेत राहत–साहत भनेर अनेक निहुँमा बाँडचुँड गरेर खाने र विकास निर्माणका सम्पूर्ण प्रक्रिया अबरुद्ध पार्ने काम हुँदैआएको छ ।
राजनीतिक दलहरूले केही वर्षदेखि सत्ता स्वार्थ अर्थात् कुर्सीलाई नै प्राथमिकता दिंदै आएका छन्, शान्ति र संविधान त जनता भुलाउन देखाउने दाँत मात्रै भएका छन् । त्यसैमा पनि माओवादी चाहिं अरु दललाई बिरालाले मूसो खेलाएजस्तो गरी अस्तव्यस्त पार्नमै व्यस्त छ । सहमतिका नाममा यति र उति बुँदे सम्झौता भनेर कहिले कांग्रेस त कहिले एमालेलाई सुमर्न पनि माओवादी नै सफल देखियो । यसरी सबैलाई आपसमा बझाएमा फुटाएर कमजोर पारिदिने माओवादीका कलामा सबै फसेको देख्दादेख्दै अहिले मधेशवादीहरू फसेका छन् । माओवादीको चालवाजीलाई मान्नैपर्छ । एकले अर्कालाई धोका दिने, फसाउने र आफ्नै दुनो सोझ्याउने बाहेक राजनीतिको अरु उद्देश्य नै छैन जस्तो यो कचल्टिएको राजनीतिले देशमा अरु कुनै कामै छैन जस्तो पारेको छ । राजनीतिक फट्याई बाहेक देश र जनताको भलाइ भन्ने कुरा त आकाशको फल भैसक्यो ।
दरबारियाहरूका गल्तीेले गर्दा गिरिजा जस्ता स्वाँठ जुराइदिएकाले गिरिजालाई नै ढाल बनाएर राजतन्त्र फाल्न सफल माओवादीलाई त्यो बेला भारत समेत सहायक बन्यो । नेपालको सरकारलाई आफ्नो अनुकूल नचाउन भारतका निम्ति राजतन्त्र ठूलो बाधा थियो । त्यसैले तत्काल भारत र माओवादीको स्वार्थ मिल्न गयो । भारतका लागि अब यहाँका नेतालाई आफ्नै इशारामा नचाउन र प्राकृतिक स्रोत साधन समेत हातपार्न कुनै अप्ठ्यारो छैन । माओवादीले पनि अब नेपाली सेनालाई मात्रै कमजोर पार्न सके दिग्विजय गर्न सजिलो मानेको छ । तैपनि भारतको चाहना मुताविक चलेन भने माओवादी पनि मुठारिन बेर लाग्ने छैन । राजतन्त्र फालेपछिको बाधा भारतका निम्ति माओवादी नै हो, तर माओवादी पनि माओवादी जस्तो छैन । सत्तालिप्साले गर्दा माओवादी पनि जातिच्यूत भैसकेको छ । उपर्युक्त सन्दर्भ हेर्दा नेपालले आफ्नो स्वतन्त्र अस्तित्व कायम राख्न राजतन्त्रमा जति सजिलो थियो त्यो अब रहेन र दलहरूले राख्न पनि सक्दैनन् ।
अरुले जस्तो माओवादीले सत्ताका लागि जात फाल्दैन कि भन्ने थियो तर मधेशवादी मोर्चासंग जथाभावी सम्झौता गरेपछि त्यो भरोशामा पनि तुषारापात भएको छ । आफ्नो राष्ट्रको गौरबमय इतिहास, स्वत्व र राष्ट्रिय एकताकै जग खलबल्याएर पहिचान नै गुम्ने गरी माओवादीले मधेशवादी मोर्चासंग गरेका सम्झौताका प्रत्येक बुँदाले राष्ट्रवादी नेपालीलाई झस्काएको मात्रै होइन, तर्साएको पनि छ । विज्ञहरूका विश्लेषण अनुसार यो काम सम्भवतः भारतकै इशारामा भएको छ र यसै माध्यमबाट माओवादी भारतसित नजिकिन खोज्दैछ । सत्ता स्वार्थका अगाडि नबिक्ने यहाँ कोही पनि नरहला कि ! भनेजस्तो भैसक्यो । नेताहरूका गल्ती, बेइमानी र मूख्र्याईको दुष्परिणाम जनताले भोग्नपर्नु विडम्बना नै हो । कांग्रेस–एमाले–माओवादी सबै एक ड्याङका देखिए । इमान्दारीसाथ राजकाज चलाउने क्षमता कसैले देखाउन सकेनन् भने सक्नेलाई पनि नसहने भए ।
वर्तमान प्रधानमन्त्री डा. बाबुराम भट्टराईकै कुरा गरौं– उहाँले भर्खरै राष्ट्रसंघको महासभामा भाषण दिनुभयो । त्यहाँ सबैले आफ्नै देशको राष्ट्रिय पोशाक लगाएको देख्नुभयो होला । तर उहाँ आफूले भने कसैको पुरापात जस्तो सुटटाइमा उभिनुपर्दा बाहिर नभने पनि आत्मग्लानि त पक्कै भयो होला । के उहाँले नेपालको पहिचान राखेको अनुभव गर्नुभयो होला कि गुमाएको ? सबै जातजातिका पोशाकको महत्व आफ्ना ठाउँमा छ, तर ती सबै नै राष्ट्रिय पोशाक कसरी हुन सक्छन् ? ती त जातीय पोशाक हुन, सांस्कृतिक महत्वका पोशाक हुन् । यस्तो हाँस्यास्पद काम गर्ने हो भने नेपालको पहिचान समष्टिमा के हो त ? उहाँ दौरा सुरुवाल लगाएर महासभामा उपस्थित हुनुभएको भए त्यसको मर्यादा अर्कै हुन्थ्यो । आफ्नै आत्मालाई ढाँटेर आत्माले स्वीकार नगरेको काम गर्दा प्रधानमन्त्रीको मन त पक्कै पनि कुटुकुटु खायो नै होला । जसको प्रतिनिधित्व उहाँले गर्नुभयो त्यस अनुकूलको मर्यादा राख्न सक्नुभएन । राष्ट्रको मर्यादा राख्ने कुरामा मात्रै होइन, सामान्य प्रशासनिक प्रक्रियामा पनि उहाँ चिप्लिइसक्नु भयो ।
आफ्नो कुर्सी जोगाउने मोहमा गच्छेदारको दवावमा उहाँले असमयमै गृहसचिवलाई सारेकोमा पनि उहाँले त्यो सरुवालाई ‘विशिष्ट अपवाद’को दर्जा दिनुभयो । त्यस्तै मधेशी मोर्चालाई भाग छुट्याउन दुई तीनवटा मन्त्रालय नै फुटाउन पनि तयार हुनुभयो । अब यसलाई ‘वाध्यताको अपवाद’ भन्नुहोला । यसरी दह्रो मान्छे पनि जायज अडानमा रहन नसकेर चिप्लिइरहन्छन् भने अनर्थ त्यहीबाट सुरु हुन्छ । यसको कारण हो असमान मैत्री । राजनीतिका धुरन्दर पण्डित चाणक्यले ‘समाने शोभते मैत्री’ अर्थात् मित्रता समानमा मात्रै सुहाउँछ भनेका छन् । ‘समान’ भन्नाले विचारको समानता प्रमुख हो । यहाँ त चरम अवसरवादी दक्षिणपन्थी र चरम उग्रवादीबीचको यो कस्तो मैत्री हो बुझिनसक्नु भयो । सम्बन्ध भनेको योग्यको योग्यसंगै राम्रो हुन्छ । मैत्री समानतामा मात्र सुहाउँछ नत्र आफैंलाई पिर्छ । मित्रता गाँस्दा विचार पु¥याउनुपर्ने तथ्य हो यो । मोर्चासंगको सम्झौता अब भालुको कम्पट हुनेवाला छ ।
त्यसकारण आजको गञ्जागोल स्थितिबाट पार पाउन प्रधानमन्त्रीजीले आफ्ना र अरु दलका नेताहरूलाई समेत मनाउन सक्नुपर्छ । केका लागि मनाउने भन्दा सर्वप्रथम आ–आफ्ना दलका काखे संगठनका दादा लगाएर प्रशासन, परिवहन, उद्योग, कलकारखाना, शिक्षा, स्वास्थ्य, धर्म, संस्कृति आदि जुनसुकै क्षेत्रमा पनि हस्तक्षेप गर्ने, हुँडलो पार्ने, बन्द, हड्ताल, तोडफोड, आगजी, लुटपाट र जवर्जस्ती चन्दा असुली जस्ता काम बन्द गराउन सक्नुपर्छ । नत्र अब पनि सधैं ‘संविधान बनेपछि सबै ठीक हुन्छ’ भन्दै पुरानै राग अलाप्नु र थोत्रा गाला बजाइरहनुको कुनै अर्थ छैन । देशको स्वतन्त्र अस्तित्वको प्रश्नलाई उपेक्षा गर्न नहुने अवस्था छ भन्ने बुझ्नुप¥यो ।