आजको स्थिति हेर्दा  शेक्सपियरको एउटा भनाइ सम्झना हुन्छ– “ए टेल टोल्ड बाई एन इडियट फुल अझ फ्युरी एण्ड न्वाइज, सिग्निफाइड नथिङ” अर्थात एउटा लट्ठकले सुनाएको बिना मतलबको कथा जस्तै छ जसमा उद्वेग र हल्ला त खुप हुन्छ तर त्यसामा कुनै सार हुँदैन– भनेजस्तै छ सरकारको चालामाला । राजनीतिलाई नेताहरूले जीविका चलाउने धन्दा बनाएका छन् । त्यस्तो धन्दा त लच्चा–लफङ्गा र तस्करहरूले पनि गरिरहेकै छन् भने राजनीतिको सार के हो ? दलगत स्वार्थले बिर्साइदिएको छ । कुनै सरकारले राम्रो काम गरेन भने विधिसम्मत ढंगबाट विस्थापित गर्न सकिनेमा पनि बाहिरकै सहारा लिएर आफ्ने आङ्को छारो उडाउने काम यहाँ भैरहन्छन् । आज उल्क्याउने विदेशीले भोलि आफैंलाई फाल्नसक्छन् भनेर कुनै पनि नेताले सोचेको पाइदैन । यस्ता प्रवृत्तिले निरन्तरता पाइरहँदा बाहिरिया हौसिएका हुनाले जनता सशंकित छन् ।

विकास र परिवर्तनको यात्रा लामै हुन्छ । त्यसका लागि धेरै बौद्धिक व्यायाम पनि चाहिन्छ । हतारमा एकैचोटी उथलपुथल ल्याउँछु भन्दा समाज–जोरनका तन्तु खलबलिन सक्छन्, जटिलता थपिन्छ र कठिनाइहरू पनि बढ्छन् । अनि अरु अनेक समस्याले बाटो छेक्ने अवस्था आउनसक्छ त्यसैले समाज रुपान्तरणको काम सोचेजस्तो नहुनसक्छ । कुशल चिकित्सकले रोग निदानदेखिका विधि–प्रक्रिया पुर्याएर उपचार गरेजस्तै राजनीतिक–सामाजिक सुधारका अभियन्ताले पनि धैर्य र सुझबुझका साथ काम नगर्ने र तत्काल थामथुम–छोपछापतिर लाग्ने हो भने दीगो समाधान हुँदैन, समस्याले बल्झाइरहन्छन् । उत्तिखेर समस्या उकल्चिन बेर लाग्दैन ‘सुकाइ दे गाँड भन्दा थपिने गाँड’ भनेजस्तो हुन्छ ।

राजनीति गर्छौ भन्ने अधिकांशमा निजी विशेषता पाइँदैन । जसको आफ्नो खुपी नै छैन त्यस्ताले जनतालाई के बुझोस् । आजका कथित नेता भीडको सहारा र बाहिरियाका इशारामा चल्न बाध्य र अभ्यस्त छन् । जनप्रतिनिधिको शिक्षालय भनेको जनताको फाँट हो । जनतामा नभिजी कोही पनि यथार्थ नेता हुन सक्दैन । आजका बहुसंख्यक नेता खाली छन्, रित्ता छन् भन्नुपर्दा दुःख लाग्छ, तर यथार्थ हो । सय डिग्री तापमानमा नउम्ली पानी बाफ नबने जस्तै जनविश्वविद्यालयको स्नातक भएर इन्टर्नसीप नगरेको नेता पनि नकाम लाग्दैन । यहाँ त ढाँटेढुँटेहरूकै लस्कर देखिन्छ भने जनताको उद्धार कसरी हुन्छ ? जनतामा नभिजी एकैचोटी माथी पुग्नु र पुर्याउनु भनेको प्राथमिक कक्षा पनि पासा नगरी स्नातक तहमा जानु जस्तै हो । यहाँ त्यस्ता ढोंगी नै बढी हुनाले त्यस्ताको राजनीतिक ताँदो अरुकै हातमा हुन्छ । अरुलाई रिझाएर उनैका कृपाबाट सत्तामा पुग्न र अडिन खोज्ने राजनीतिक चरित्रले निजत्व गुमाइसकेको हुन्छ । आफ्ना जनताको विश्वासमा भन्दा पराइका इशारामा चल्नेको भर हुँदैन । आज त्यस्तै स्थिति छ । यस्तै हो भने यो नाशिने र मासिने मेसो हो भन्नुपर्छ ।

कर्मचारीको राजनीतिक प्रतिबद्धता हुनुहुँदैन, तर यहाँ नेताहरूले जुन दिनदेखि कर्मचारी, शिक्षक, विद्यार्थीलाई समेत पार्टी कार्यकर्ता बनाउन थाले त्यहींबाट भाँडभैलो सुरु भयो । सत्तासीन पार्टीकै कार्यकर्ताको भूमिकामा रहेका तिनीहरूकै कारण प्रशासनिक विचलन र राजनीतिक अस्थिरताले मलजल पायो । सरकारी जागीर खाएर राजनीति गर्न पाइने स्थिति बस्यो । प्रधानमन्त्रीदेखि पियनसम्म सबै  राजनीतिक दलमा भएपछि निरपेक्ष जनताले निष्पक्ष सेवा पाउने अवस्था रहेन । अरु त अरु, शपथग्रहण लगत्तै न्यायाधीशहरू दौरा सुवालसितै कृतज्ञता जनाउन पार्टी अफिस पुगेको देख्नेहरू त्यसै अचम्भित भएका थिएनन् । यसरी कर्मचारी  नै पार्टीका बिल्ला भिरेर हिंड्न थालेपछि जनताले प्रजातन्त्रकै विजोग भएको सम्झनुपर्ने भएको छ ।

सेन्टर फर डेमोक्रेटिक इञ्जिजियर्स– नेपाल (सिडेन), प्रोग्रेसिभ डक्टर्स एसोसिएशन जस्ता संस्था चलाएर जागीर खानेहरू नेपालका कांग्रेस–कम्युनिष्ट नेताका जयन्ती मनाउन मात्रै नएर माक्र्स–लेनिन र माओ जयन्ती मनाउन नहिंड्छन र पार्टीका बैठक–अधिवेशनमा भाग लिन्छन् भने यो देशको शासन कहाँबाट कसको इशारामा चलेकको सम्झनुपर्ने हो ? अपराधी, गुण्डा, तस्कर व्यापारी र कमिशनखोर ठेकदार एवं आइएनजीओका दानापानीमा बिकेका राजनीतिवाजले यसै पनि देशलाई जात, धर्म, भाषा र प्रान्तका आधारमा जातीय द्वन्द्व निम्त्याएर भागवण्डाको बिलो बाँडेर छिन्नभिन्न पार्ने कसम खाएर हिंडेकै छन् । त्यस्ताहरू प्रत्यक्ष–अप्रत्यक्ष देशकै अस्तित्व मेटाउन खोज्नेहरूलाई नै सव्यपर्ने काम गरिरहेका छन् भने जनताले गुहार पाउने स्थिति कहाँ रहन्छ ? भनेर जनताले गैबारा नेताहरूलाई थुक्न थालेका छन् ।

जसलाई शब्दको इयत्ता थाहा हुँदैन, तिनीहरू बढी बोल्छन् । अर्घेलो बोल्दाको नतिजा उनीहरू अडकल गर्न सक्दैनन् । काठमाडौंमा बत्ती र पानी आफ्नै मर्जीले आए–गए जस्तै नेता पनि कुनै सिद्धान्त, नियम र अनुशासनमा होइन, आफूखुसी छचन्नाएर बर्बराएर हिंड्ने हुनाले यहाँको राजनीतिक गतिविधि पनि नेताकै गोत गएको छ । त्यसैले नेताहरू जनसम्पर्कबाट टाढा छन् । जनतासितको दूरीको परिपूर्ति गर्न उनीहरू अपराधी, गुण्डा र तस्कर व्यापारीका सहारामा चुनाव जितेर सत्तामा पुग्ने उल्टो बाटो समात्न थालेको दुष्परिणाम छताछुल्ल भएको छ । यो प्रवृत्ति नसच्चिने हो भने यसको दुष्प्रभावबाट कोही पनि बच्ने छैन । आफ्ना पूर्वज र आफूभन्दा जान्नेको ज्ञान र अनुभवबाट सिकेर उनीहरूप्रति कृतज्ञ हुनु सभ्यता हो । तर, आजको राजनीतिक वातावरण आफू बाहेक अरुले केही जानेकै छैन भनेर आफैं मपाईं बन्ने प्रवृत्तिमा अल्झेको छ । आफ्नो आदर्श र राजनीतिक धर्म  बिर्सिएको छ ।

अन्त्यमा एउटा साँच्चैको कथाबाट बिटमार्न चाहन्छु । एउटा मेडिकल कलेजमा अन्तिम वर्षको प्राक्टिकल परीक्षा हुँदै थियो । तपाई कति मात्रा दिनुहुन्छ ? भनेर सोध्छन् । विद्यार्थी जवाफ दिएर निस्कन्छ । तर तुरुन्तै फर्केर आउँछ र सर ! औषधिको मात्रा बढी भनेछु । .... मात्र हुनुपर्ने थियो– भन्दा परीक्षकले– तपाईंले दिएको औषधिको मात्राले बेरामी मरिसक्यो । अब अर्को वर्ष भेटौंला, जानोस् भनेका थिए ? यहाँ पनि विवेक विचार पुर्याएर काम नगर्नाले नेताको हालत त्यस्तै छ । नगर्नु गल्ती गर्ने, सबै वर्बाद पार्ने अनि सरी ! भनेर हुन्छ ? नेतृत्व गर्छौं भन्नेले त बुद्धि पुर्याएर काम गर्नुपर्छ, नत्र केको नेता ?