युगसम्बाद साप्ताहिक
Yugasambad Saptahik
Monday, 07.23.2018, 08:29pm (GMT+5.5) Home Contact
 
 
::| Keyword:       [Advance Search]  
 
All News  
मुख्य समाचार
सम्पादकीय
दृष्‍टिकोण
आर्थिक
अन्तरर्वाता
विचार विवेचना
साहित्य भाषा
अन्तराष्ट्रिय
खेलकुद
कृति समीक्षा
अन्य समाचार
आजको समाचार
तस्वीरको बोली
दस्तावेज
विशेष रिपोर्ट
 
 
विचार विवेचना
 
मैले पढेको त्यो समय र पढाउन थालेको अहिलेको समय
Tuesday, 07.10.2018, 02:32pm (GMT+5.5)

- गीता श्रेष्ठ

समय कति परिवर्तनशील छ भन्ने उदाहरण एक होइन अनेक छ । सूचना प्रविधिको विकास, भौतिक सुविधाको पर्याप्तताले जीवन सहज (वास्तवमा कठिन) बन्दैगएको देखिन्छ । नवपालुवाका रुपमा रहेका बालबालिकाहरु, जो विद्यालय तहमा अध्ययनरत छन्, उनीहरु बढी प्रभावित छन् । आजका बालबालिका प्रकृतिसंग हैन, प्रविधिसंग निकट छन् । यो उनीहरुको स्तारोन्नति र बौद्धिक क्षमता विकासमा ठूलो अबरोध हो । प्रविधिको उपयोग ज्ञानप्राप्तिका लागि नभएर समय कटाउनका लागि बाध्यकारी साधन भएको छ ।
अभिभावकमा उत्पन्न समयसंगैको व्यस्तताले आजका विद्यालय तहका बालबालिकाको क्षमता, उनीहरुका अभिभावकले गर्ने हेरचाहको जुन शैली छ त्यसले बालबालिकाको मस्तिष्ककलाई संकुचित बनाइरहेको छ । अनि पाठ्यक्रममा समावेश गरिएका विषयवस्तु र अध्यापन शैलीले उनीहरुलाई परजीवी बनाइरहेको छ । बालबालिकाको मस्तिष्कमा सिर्जनशीलता कम प्रविधि निर्भरता बढी छ । मेहेनत गर्ने बानी हटेको छ ।
यस्ता दृश्यहरु देखिरहँदा आफू विद्यार्थी हुँदाताकाको शिक्षण विधि, पाठ्यक्रम अनि पारिवारिक माहोल र अभिभावकले दिने परम्परागत ज्ञान र सीपको याद आइरहेको छ । शिक्षण पेशामा लागेकै कारण म आफूले पढेको समय र आफूले पढाउन थालेको समयको मूल्यांकन गर्न थालेको छु । त्यो समय र अहिलेको समयको अन्तर केलाउन थालेको छु ।
अहिले समयको धारसंगै शिक्षण पद्धति, विषयवस्तु, पाठ्यक्रममा व्यापक परिवर्तन भएको छ । शिक्षण विधिमा प्रविधिको प्रयोग भएको छ । तर, यसले गुणस्तर र विद्यार्थीहरुको क्षमता विकासमा कति योगदान दिएको छ भन्ने प्रश्न उठाउन बाध्य भएको छु । हिजोको शिक्षा सिकाइसंगै अभ्यासमा केन्द्रित थियो । अहिले त्यसमा कमी छ । हुन त त्यो बेलाको शिक्षणलाई पुरानो भन्न सकिएला, तर हामीले बिर्सनै नहुने कुरा के हो भने पढाउने भनेको पाठ घोकाउने मात्रै होइन । पढेको कुरा व्यवहारमा उतार्न सक्ने बनाउनु हो । हामीले सिकेको त्यही थियो । जुन आजसम्म उपयोगमा आइरहेको छ ।
आधुनिकताको नाममा देशको इतिहास पढाउन बिस्र्यौ कि ? देशभक्ति र सामाजिक तथा नैतिक शिक्षाको साटो आयातित पाठ्यपुस्तक पढाउने दुःसाहस हुन थाल्यो । खै किन हो पाठ्यक्रम र शिक्षा नीतिमा किन यति लापरवाही ? मैले बुझ्न सकेको छैन । म विद्यार्थी हुँदा मैले जे गर्न सकें, जे जानेको थिए त्यही उमेरका अहिलेका केटाकेटीले कमै मात्र गर्दछन् । उनीहरुमा त्यो सीप छैन । आज मलाई याद आइरहेको छ मैले विद्यालय पढ्दा पढेको पूर्व व्यावसायिक शिक्षा, सामाजिक–नैतिक शिक्षा । मैले पढेको पूर्व व्यावसायिक शिक्षाले मलाई आफ्ना सानातिना काम आफैं गर्नसक्ने बनायो । मैले पढेको नैतिक–सामाजिक शिक्षाले मलाई समाजमा घुलमिल हुन सिकायो, सेवाभाव बढायो ।
मैले यी सन्दर्भ उठाउनुको कारण के हो भने हाम्रो शिक्षा पद्धतिमा परिवर्तन ल्याउनैपर्छ । पाठ्यपुस्तको मात्र निर्भरमा विद्यार्थीहरु योग्य बन्दैनन् । उनीहलाई व्यवहारिक, अझ दैनिक जीवनमा आइपर्ने सानातिना कामहरु आफैं गर्नसक्ने शिक्षा दिनुपर्छ । जुत्तामा पालिस लगाउन नजान्ने, सर्टको टाक छिनेमा सिउन नजान्ने शिक्षाले कस्तो जनशक्ति तयार होला ?
यसअघिका लेखहरुमा पनि मैले यो कुरा व्यक्त गरिसकेको छु कि शिक्षण भनेको किताब घोकाउने वा कण्ठ गराउने मात्र हुँदै होइन । विद्यार्थीहरुलाई क्षमतावान, सीपवान बनाउनु नै वास्तविक ज्ञान हो । किताबको निवन्ध कण्ठ गरेर कोही पनि गरिखानसक्ने बन्दैन । उसलाई व्यवहारिक शिक्षा दिनैपर्छ । कम्तिमा आफ्नो काम आफैं गर्नसक्ने र गर्ने बानी बसाल्न मात्र सकियो भने प्रत्येक विद्यार्थी भविष्यमा सजिलै गरिखाने हुन्छन् ।
यसमा दोष शिक्षाको मात्रै हैन, अभिभावकको पनि छ । विडम्बना के छ भने छोराछोरीलाई बढी माया गर्ने अभिभावकहरुका कारण उनीहरुले माटो–धुलो चलाउनै नहुने गर्दछन् । उनीहरुको हरेक आवश्यकता र माग सजिलै उनीहरुले एकपाइला अघि नसारी पु¥याइदिने गरेका कारण बालबालिकाहरु परजीवी हुन थालिसकेका छन् । यस्तो प्रवृत्ति ती बालबालिकाका लागि घातक बन्दैगएको छ । बालबालिकालाई घरमै पकाएको खुवाउनुको साटो बजारको खाना–खाजा खुवाउने । मनोरञ्जनका लागि चौर, खोला किनारमा पठाउनुको साटो मोबाइल र ल्यापटपमा भुलाउने गर्दा बालबालिकाको शारीरिक र बौद्धिक क्षमता ह्रास भैरहेको छ । अनि अर्को समस्या अव्यवस्थित बस्तीका कारण आजभोलि त्यस्ता स्थान छँदा पनि छैन । वाग्मती, विष्णुमति जस्ता नदी किनारहरु टहल्न योग्य छैनन् । 
बालबालिकाको क्षमता वृद्धिका उनीहरुमा रहेको प्रतिभा प्रस्फुटन गर्नु पर्दछ । आजभोलि प्रतिभा र चाहना एकातिर लाग्नुपर्ने अर्कोतिर अवस्था छ । अभिभावकलाई छोराछोरीको चाहनाभन्दा आफ्नै चाहनामा डो¥याउने प्रवृत्ति छ । “मैले भनेको मानिस भने तपाई यो किनिदिन्छु, त्यो किनिदिन्छु” भन्ने प्रवृत्ति छ । यो सबभन्दा घातक पक्ष हो । बालबालिकालाई अभिभावले मार्गदर्शन दिने हो खसी–बोका डोर्याए जस्तो आफूलाई जता मनलाग्यो उतै डो¥याउने हैन ।
(लेखक श्रेष्ठ उर्सा मेजर चिल्ड्रेन्स एकेडेमीका संचालक सदस्य हुन्)


Rating (Votes: )   
Share     Print


Other Articles:
चुनाव जितेपछि ओलीको बोली फेरियो- महेश्वर शर्मा (06.12.2018)
अन्तर्कलमा फँसेको काँग्रेसको दशा र दिशा- तारा सुवेदी (06.12.2018)
चुनाउमा बकेका कुरा बक्यौतामै नरहुन्म - हेश्वर शर्मा (05.30.2018)
राष्ट्रपतीय शासन प्रणाली किन ? - तारा सुवेदी (05.30.2018)
अपराधीलाई अभय ः सज्जनलाई सकश (05.08.2018)
अपराधको उर्वरा र अपराधीको स्वर्ण भूमि (?) (05.08.2018)
मुरी गएको नदेख्ने, मानाको खोजी ! (04.24.2018)
एकताको लागि “मदन भण्डारी मोडेल” (04.24.2018)
न पूर्वस्थिति, न नयाँ स्थिति ः खैलाबैला मात्रै (04.12.2018)
बढ्दो अपराधको समस्या (04.12.2018)
देशलाई जुरुक्क उठाउने हावादारी गफ ! (04.03.2018)
“विधिको शासन पुनस्थापना”को सवाल (04.03.2018)
मन्त्री चोखा भए मात्र प्रशासन चोखो हुन्छ (03.27.2018)
“विधिको शासन पुनःस्थापना” गर्ने सवालमा (03.27.2018)
पर्यटक भित्र्याउने गुरूयोजना (03.27.2018)
भ्रष्टाचार निवारणको प्रश्न र यथार्थ (२) (03.20.2018)
आध्यात्मिक नेता कालजयी, राजनेता क्षणिक (03.20.2018)
यस्तो फेरी कहिल्यै नदोहोरियोस् ! (03.20.2018)
आयातित संघीय व्यवस्था एउटा कोक्याउने पीडालु (03.06.2018)
अबको स्थायी शक्ति केन्द्र काठमाडौं ! (?) (03.06.2018)



 
::| Latest News

 
[Page Top]