युगसम्बाद साप्ताहिक

यसरी देश समृद्ध बन्दैन
Tuesday, 04.03.2018, 01:47pm (GMT5.5)

काठमाडौं । नेपालमा शान्ति छ, स्थिरता कायम हुँदैछ भन्दै लगानीकर्तालाई आकर्षित गर्ने काम निकै पहिलेदेखि हुँदैआएको छ । केही वर्ष अघिसम्म बाह्य लगानीको सम्भावना कम थियो । तर, केही वर्षयता मुलुकमा स्थिरताको संकेत देखिए पनि लगानी प्रतिबद्धता आउने तर भित्रिन सकेको छैन ।
नेपालमा लगानीको सम्भावना प्रशस्तै छ । जलस्रोत, खानीजन्य उद्योग, जडिबुटी लगायतका क्षेत्रमा प्रशस्त सम्भावना भए पनि यसमा पर्याप्त लगानी छैन । मुलुक आर्थिक रूपमा टाट पल्टिएको भन्दै अर्थमन्त्रीले भनिरहँदा एक वर्षअघि प्रतिबद्धता भएको १४ खर्ब रूपैयाँ बराबरको लगानीको एक पैसा पनि किन भित्रिएन भन्ने प्रश्न उठेको छ ।
सम्मेलनमा सबैभन्दा बढी चिनियाँ व्यवसायीबाट ८ अर्ब ३० करोड डलर (हालको विनिमय दरअनुसार ८ खर्ब ६३ अर्ब अर्ब रूपैयाँभन्दा बढी) लगानीको प्रतिबद्धता जनाएका थिए । बंगलादेश २ अर्ब ४० लाख डलर, जापान र बेलायतले एकरएक अर्ब, श्रीलंकाले ५० करोड, भारतले ३१ करोड ७० लाख डलर बराबर नेपालमा लगानी गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको थियो ।
त्यस्तै सो सम्मेलनमा नेपाली व्यवसायीले पनि १ करोड १० लाख ५० हजार डलर बराबरको लगानी प्रतिबद्धता गर्ने जनाएका थिए । नेपालीको प्रतिबद्धता पनि वास्तविक लगानीमा परिणत भएको छैन ।
नेपालमा वैदेशिक लगानी भित्र्याउन एक वर्षअघि अन्तर्राष्ट्रिय लगानी सम्मेलन गरिएको थियो र त्यसमा १४ खर्ब बराबरको लगानी वाचा भएको थियो । तर, एकवर्ष बितिसक्दा त्यसमध्ये एक पैसै नेपाल भित्रिएको छैन । सम्मेलनमा सात मुलुकका १७ व्यक्तिगत लगानीकर्ता तथा कम्पनीहरूले नेपालमा १३ अर्ब ५२ करोड ८० लाख ५० हजार अमेरिकी डलर (करिब १४ खर्ब रूपैयाँ) लगानी गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका थिए ।
उद्योग मन्त्रालय र लगानी बोर्डले दुईदिने लगानी सम्मेलनको आयोजना गरेको थियो । सम्मेलनमा २१ राष्ट्रका २ सय ५७ जना लगानीकर्ताहरू सहभागी थिए । सहभागीमध्ये १७ व्यक्तिगत लगानीकर्ता तथा कम्पनीहरूले लिखित रूपमै नेपालमा लगानी गर्ने रकम उल्लेख गरेका थिए ।
तर लगानी आएन । यस्तो किन त ? नेपालको तयारी नपुगेको हो वा प्रतिबद्धता गर्नेहरू बिच्किएका हुन् ? लगानी बोर्डका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत महाप्रसाद अधिकारीका अनुसार केही प्रगतिहरू भए पनि अहिलेसम्म लगानीमै रूपान्तरण भइसकेको छैन । फाट्टफुट्ट केही लगानीकर्ताहरू सम्पर्कमा छन् । तर हालसम्म कसैले पनि लगानी गर्ने प्रक्रिया अघि बढाएका छैनन् । तत्कालै कुनै आयोजनामा लगानी गरिहाल्ने अवस्थामा उनीहरू देखिँदैनन् । 
नेपालमा संकट परेपछि सम्मेलन गर्ने र लगानीका लागि आव्हान गर्ने अनि लगानीकर्ता वा दाताहरूले पनि प्रतिबद्धता जनाउने गरेका छन् । तर, सरकारले पहल नगर्दा, युद्धस्तरमा त्यसलाई कार्यान्वयन गर्ने उत्सुकता नदेखाउँदा हिंड्दैछ पाइला मेटिंदैछ भनेजस्तो भैरहेको छ ।
अर्को उदाहरणका रूपमा भूकम्पपछिको दाता सम्मेलन आयोजना गरियो । चार खर्ब बराबरको सहायता प्रतिबद्धता आयो । भारतले मात्रै एक खर्ब रूपैयाँको प्रतिबद्धता जनायो । तर त्यो रकम अहिलेसम्म ल्याउन सकिएको छैन । पछिल्लो समय भारतले त्यो रकमबाट हुने पुनःनिर्माणमा आफ्नो शर्त राखेको छ । यसमा सरकारको पहल कस्तो छ थाहा छैन । 
खासमा लगानी वा सहायताका जति प्रतिबद्धता आए पनि सरकारी निकायले विश्वस्त र योजना स्पष्ट पार्न नसक्दा सहायता तथा लगानी आउन सकेको छैन । विदेशीहरू लगानीका विषयमा लगानीका लागि प्रवेश, त्यसका लागि प्रक्रिया र बाहिरिने प्रणालीबारे स्पष्ट हुन चाहन्छन् तर यहाँ अनेक झमेला छ । उद्योग वा आयोजना दर्तादेखि स्वीकृति लिन समेत अनेक झमेला उत्पन्न हुने गरेका कारण पनि लगानीकर्ताहरू सुरूमा जति उत्साहित हुन्छन्, त्यसपछि बिस्तारै बिच्किदै जाने गरेका छन् ।
जबसम्म एकद्वार प्रणालीबाट लगानी भित्र्याउने परिपाटीको विकास गरिंदैन र कुन आयोजनामा कसरी लगानी गर्न दिने भन्ने विषयमा सरकारले स्पष्ट पार्न सक्दैन तबसम्म लगानीका जति प्रतिबद्धता आए पनि भित्रिने अवस्था रहँदैन ।
एउटा उदाहरण हामी काठमाडौंमा रेल कुदाउने सपना बाँडिरहेका छौं । तर, यसका लागि कुनै तयारी छैन । काठमाडौं–पोखरा मेट्रो रेल चिनियाँ लगानीकर्ताले बनाउने चाहना राखेका छन् तर मेट्रो रेल कसरी बनाउन दिने भनेर कुनै तयारी छैन र उनीहरूलाई यसबारे जानकारी नै दिइएको छैन । 
त्यसो त केही समयअघि व्यवसायीले गरेको लगानी प्रतिबद्धता भित्र्याउन दूतावासहरू मार्फत पत्राचारसमेत गरेको थियो । उक्त पत्राचारलाई पनि लगानीकर्ताहरूले त्यति धेरै चासो दिएनन् । कारण एउटै छ, सरकारी सुस्तता । तैपनि लगानी बोर्ड र उद्योग मन्त्रालयले लगानी प्रतिबद्धता गरेका कम्पनीहरूलाई व्यवसाय सुरू गर्न सहजीकरण गरिदिने जनाउँदै आएको छ । भनाइले मात्रै लगानीकर्ताहरू मौखिक प्रतिबद्धतामा विश्वास गर्दैनन् ।


Copyright © 2011 Yugasambad Weekly (Yugasambad.Com.Np). All rights reserved. Powered By Neeraz.Com