युगसम्बाद साप्ताहिक

‘नयाँ पसल’का कवि भट्टराइ देवी सुवेदी
Monday, 03.25.2013, 06:31pm (GMT5.5)

राधेश्याम भट्टराई (वि.सं. २००६, खोटाङ) नेपाली साहित्यका पाठक–लेखकहरूकाबीच सुपरिचित नाम हो । उनी साहित्यको कविता विधामा धेरै पहिलेदेखि प्रवेश गरेर पनि २०४१ सालमा प्रकाशित ‘हलेसी’ तीर्थकाव्यद्वारा कविका रूपमा प्रसिद्ध हुन पुगेका हुन् । काव्यका प्रकारहरूमा तीर्थकाव्यको उल्लेख नपाइए पनि कवि राधेश्याम आफ्नो जन्म जिल्ला खोटाङको प्रसिद्ध तीर्थस्थल हलेसीलाई विषय बनाइ रचिएका काव्यकृतिलाई तीर्थकाव्य नामाकरण गरे । त्यसपछि काव्य प्रकाशनको क्रमले निरन्तरता पाइरह्यो । ‘साठी थुँगा’ मुक्तक संग्रह २०५१, ‘मेरो देश मेरै सपना कविता संग्रह २०५७, ‘पशुबध नगरौं’ काव्य २०६३ पछि यो ‘नयाँ पसल’ कविता संग्रह उनले यसै साल २०६९ मा प्रकाशनमा ल्याएका छन् ।

दीर्घकालसम्म नेपाल सरकारको निजामती सेवामा रहेका कुशल प्रशासनक राधेश्याम भट्टराईले आफ्नो प्रशासकीय जीवनमा राष्ट्रसेवी र साहित्यसेवीको दोहोरो भूमिका निर्वाह गरेको पाइन्छ । सरकारी सेवाबाट निवृत्त भएपछि भने उनको साहित्य साधनातिर पछिल्लो जीवन एकोहोरिएको छ । त्यसकै परिणति मान्नुपर्छ ‘नयाँ पसल’ कविता संग्रहलाई ।

आफ्नो कविता, काव्य यात्राका प्रारम्भतिर शास्त्रीय वर्णमात्रिक छन्दलाई आफ्नो सिर्जना शैली बनाइआएका कवि राधेश्याम भट्टराईले आफ्नो सिर्जनाका पछिल्लो चरणहरूमा आएर कविताको गद्यशैलीलाई अँगालेको पाइन्छ । उनको गद्य कवितात्मक सिर्जनाको अहिलेसम्मको पछिल्लो उपलब्धि हो ‘नयाँ पसल’ कविता संग्रह ।

‘नयाँ पसल’ संग्रहभित्र जम्मा ५१ कविताहरू समाविष्ट रहेका छन् । आयामिक दृष्टिले प्रायःजसो मझौला खालका भन्न मिल्ने यी कविताहरू कवि राधेश्यामका जीवन जगत्का अनुभवजन्य अभिव्यक्ति हुन् । यी कविताहरूले कविको जीवनका भावनाका उकाली ओराली र भावोच्छासहरूलाई सहज र संवेदनशील किसिमले प्रकट गरेका छन् । कहीं यी कवितामा कविको अध्यात्म चेत मुखरित हुन्छ त कहीं विश्वबोधको प्राकट्य अभिव्यक्त हुन्छ । यहाँ कविको हृदयका विविध पाटाहरूको सूक्ष्म रेखांकन देखापर्छ । कवि यहाँ सचेत मन लिएर पोखिएका छन् । उनमा रहेको आधुनिक मानवीय संवेद्यताका विविध रंगहरू घोलिएर इन्द्रेणीका रूपमा यो संग्रह दर्शनीय र पठनीय बनेको छ । कविमा वैज्ञानिक र आध्यात्मिक दुवै चेत प्रबल बनेर देखापर्छ । साथै उनमा युद्धले आक्रान्त र आतंकित विश्वप्रतिको संवेदनशीलता टड्कारो बनेर व्यक्त भएको छ :

नयाँ सहस्राब्दीको विश्व
आतंकबाट त्रस्त छ
प्रदूषणबाट ग्रस्त छ
तम्स योद्धाहरू तम्स
आतंकका बिरूद्ध लड्न तम्स
प्रदूषणका बिरूद्ध लड्न तम्स 
(सहस्राब्दीको पहिलो दिन)

कवि भट्टराईमा निहित शान्तिप्रेमी भावना यी मध्येका कतिपय कविताहरूमा पोखिएको पाइन्छ । ‘बोधि–समाधि’ शीर्षक कविता त्यसैमध्येको एक हो  :

बोधिवृक्ष
एउटा समाधि–पुरूष
लर्खराएको शान्ति देखेर
तपस्या बिथोलिएको छ
उद्विग्छ छ/दिग्भ्रमित छ

संग्रहभित्रका कविताहरूमा शान्तिका प्रतीकहरू छन् र शान्तिलाई खल्बल्याउने विश्वमा उत्पन्न विभीषिकाहरू छन् । कविको चाहना बुद्धत्व र शान्ति सौन्दर्य फुल्नेहरू यो माटोमा देख्ने चाहना यसरी व्यक्त भएको छ :

आणविक विस्फोटनबाट
फुल्दैनन् कमलका फूलहरू
फुट्दैनन् शान्तिका मूलहरू
आज पनि विश्व–ब्रह्माण्ड तातेको छ
हिरोशिमा र नागासाकी तातेको छ
लुम्बिनी र बौद्ध भिक्षुको मन पनि तातेको छ ।
(एक्काइसौं शताब्दीको भर्याङ)

कवि भट्टराईमा स्वदेशी संस्कृतिप्रतिको आस्था र अनुराग प्रबल छ । उनी हाम्रो संस्कृतिको खोजी गर्दैछन् । नेपालको नव–धनाढ्य र विदेशी संस्कृतिको परिपोषक वर्गप्रति तीब्र असन्तुष्टि छ । आफ्नो धर्म–संस्कृतिलाई बिर्सेर अरूको निर्देशनमा हिंड्नेहरूप्रति उनका कविताका पंक्तिहरू लक्षित छन । कवि भन्छन् :

आफ्नो संस्कृतिबाट टाढिंदै–टाढिंदै
छाडा संस्कृतिमा गाडिंदै–गाडिंदै
टुप्पोबाट पलाएकाहरू
अर्काकै दिमागले चलाएकाहरू
(टुप्पोबाट पलाएका)

कवि राधेश्याम भट्टराई आफ्ना कवितामा भाव–संप्रेषणीयताका धनी छन् । उनी सहज र सरल संवेद्यतालाई आफ्नो लेखनको आधार ठान्छन्– यस संग्रहका कविताहरू यसै भन्छन् । जीवनका सुख र दुःखका पाटाहरूलाई सरल प्रकारले व्यक्त गर्ने उनका कविताका पंक्तिहरू त्यसका उदाहरण हुन :

जीवन जानेर जान्न नसकिने
भनेर भन्न नसकिने
रहरलाग्दो हिमालको लेकजस्तो छ
उराठलाग्दो मरूभूमिको भेकजस्तो छ
(जीवन)

उनका त्यस्ता सहज भैकन पनि गम्भीर भाव भएका कैयन् कविताहरू यस संग्रहमा सँगालिएका छन् । उनका कविताहरू शान्ति, सदाचार, मानवता, आध्यात्मिकता, सांस्कृतिक सचेतता, राष्ट्रियता, विश्ववन्धुत्व आदि विचारका संगम हुन् र ती सबै यस संग्रहमा आएर मिलेका छन् । उनको यो ‘नयाँ पसल’ हाम्रो प्राचीन सम्पदाको मेहले सिञ्चित भइकन पनि प्रस्तुतिगत विविधता र जीवन दृष्टिकोणको आधुनिकताका दृष्टिले नयाँ पसल नै हो । यो सेवादायी पसल हो मुनाफामूलक होइन । हामी अपेक्षा गरौं कवि यस्ता नयाँ पसल अरू पनि खोल्न समर्थ बनुन् ।


Copyright © 2011 Yugasambad Weekly (Yugasambad.Com.Np). All rights reserved. Powered By Neeraz.Com