तीनवटै तहका निर्वाचनमा आमजनताले देखाएको अत्युत्साह, निर्वाचनको परिणाम आईसकेपछि कार्यगत रुपमा रुपान्तरण गर्ने चासो र जाँगर राज्यको हर्ता–कर्ता शासन सत्ता नियन्ता बनेका दलका नेताहरुबाट पटक्कै देखाइएन । आम मतदाताको अभिमत आफ्नो पक्षमा आएको देखाउने जमर्को गर्दागर्दै पनि (आम मतदाताले) उल्टो लोप्पा खुवाएर ठीङ्गा देखाईदियो । सिंहदरबारबाट सडकमा झारिदियो । 

राष्ट्रियसभा निर्वाचनको मिति घोषणा, प्रदेश प्रमुखहरूको नियुक्ति र अस्थायी केन्द्र निर्धारणपछि प्रदेश सरकार र केन्द्र सरकार निर्माणको बाटो खुलेकाले आम नागरिकको ध्यान अब त्यतैतिर तानिन थालेको छ । केन्द्रमा सपथ ग्रहण गरेपछि प्रदेश प्रमुखहरूले अस्थायी राजधानीहरूमा पुगेर प्रादेशिक सांसदहरूलाई सपथ ग्रहण गराइसकेका छन् । विधानतः माघ २१ गते प्रदेशसभाहरूको अधिवेशन सुरू हुँदैछ । संघीय संरचनाको विधिवत प्रयोगको नयाँ चरण सुरू भएको छ । पहिलो पटक बन्नलागेका प्रदेश सरकारहरू र केन्द्रिय सरकार पूरै कांग्रेसविहीन हुने भएको छ । ताजा जनादेशको पालना नगरी संवैधानिक छिद्र र बाहिरी शक्तिको आडमा सत्ता लम्ब्याउन र सकेसम्म वाम गठबन्धन तोडेर सत्तासमीकरणको उपाय खोज्न लालायित कांग्रेसी नेतृत्वले जति नै कसरत गरेको भए पनि अब ऊ पूरै सत्ताबाट बाहिरिने निश्चित देखिएको छ । वाम गठबन्धनले १, ३,४, ५, ६ र ७ नं. प्रदेशमा पूर्ण बहुमतको प्रदेश सरकार बनाउने छन् भने २ नं. प्रदेशमा संघीय समाजवादी फोरम र राष्ट्रिय जनता पार्टीको मिलिजुली सरकार बन्ने निश्चित नै छ । राष्ट्रियसभाका लागि हुने ५६ सदस्यको निर्वाचनमा वाम दलका ४२ सदस्य निर्वाचित हुने आँकडा छ भने कांग्रेसले संसफो र राजपासंग तालमेल गरेर १० सदस्य र संसफो–राजपाले ४ सदस्य जित्ने निश्चित जस्तै छ । मुलुकको संसदीय स्वरूप र सत्ताको स्वरूप पूरै बदलिएपछि केन्द्रदेखि प्रदेश सबैतिर प्रतिपक्षी दल बन्ने नेपाली कांग्रेसले कस्तो भूमिका खेल्ने हो भन्ने कुरा राजनीतिक कुतुहलताको विशेष विषय बनेको छ ।

मुलुकका सातै प्रदेशका प्रदेशसभा सदस्यले आइतबार पद तथा गोपनीयताको शपथ लिएपछि मुलुकमा प्रदेश प्रणालीको अभ्यास सुरु भएको छ । तर, प्रदेशको राजधानीको विवादले भने उग्ररुपलिन थालेकको छ । आइतबार प्रदेश सदस्यहरुको शपथगहण भैरहँदा पनि राजधानीका पक्षमा नारा लागेका थिए । प्रदेश नं. १, ५ र ७ को राजधानीको माग गर्दै धनकुटा, दाङ र दिपायलमा आन्दोलन चलिरहेको छ ।

 नेपालमा भित्रिने वैदेशिक सहायता तथा अनुदान नेपालको आवश्यता अनुसार र सरकारले प्राथमिकता दिएको क्षेत्र नभएर उनीहरुकै रुची अनुसार भैरहेको छ । हरेक वर्ष खर्बौं रुपैयाँ अनुदान तथा सहयोग आउँछ तर ती सबै उनीहरुले आफूखुसी परिचालन गर्ने गरी । भूकम्पपछि पुनःनिर्माणका लागि पनि यस्तै अवस्था आयो । दाताहरुको निर्देशन अनुसार कार्यविधि बन्यो परिणाम अहिलेसम्म घरबारविहीनहरुले घर बनाउन सकेका छैनन् । 

मुलुकमा स्वास्थ्यसेवा क्षेत्रको विकास जति भए पनि उपचार उति महंगो हुँदै गएको छ । चिकित्सा क्षेत्रको सुधारका लागि भन्दै डा. गोविन्द केसीले १४ पटकसम्म अनसन गरिसक्दा पनि यसमा तात्विक सुधार आएको छैन । चिकित्सा शिक्षा र क्षेत्रमा सामान्य परिवर्तन देखिए पनि यसले गरीबलाई अझै सहज उपचार गर्नसक्ने अवस्था सिर्जित भएको छैन ।

हामी प्रत्येकले घरमा कुनै शुभकार्य गर्दा हवन गर्नेगर्दछौं । जानेर–बुझेर वा परम्परा निर्वाहकै लागि भए पनि यसरी गरिएको हवन (यज्ञ)ले वातावरणलाई कति लाभ पु¥याउँछ भन्ने हामीमध्ये थोरैलाई मात्र थाहा छ । वैदिक संस्कृतिमा यज्ञ उच्च प्राथमिकतामा राखिएको छ । यसको एउटै कारण हो सृष्टि संरचनाका यावत जीव, वनस्पतिको रक्षा । कारण उनीहरुका लागि चाहिने शुद्ध हावापानी र खाद्यान्न । त्यसकारण भन्न सकिन्छ यज्ञ गर्नु फगत आगोमा अन्न हु¥याउनु मात्र हैन । यो वातावरण सुद्ध गर्ने सबभन्दा वैज्ञानिक वैदिक विधि हो । यज्ञमा होमिने चरुबाट निस्कने धुँवा नै वातावरण शुद्ध राख्ने सबभन्दा उपयुक्त पदार्थ हो ।

नेपालको राजनीतिक उथलपुथलको इतिहास बक्ररेखाबाट पार भैसकेको छैन । त्यसैले “हात्ती छि¥यो, पुच्छर अड्क्यो” यो लोकोक्ति चरितार्थ हुँदैछ । २०७४ सालकको प्रतिनिधिसभा र प्रदेशसभाको चुनाव सम्पन्न भए पश्चात संविधान कार्यान्वयन हुने र विधेयात्मक दिशाबोध गर्दै गणतन्त्रात्मक लोकतन्त्रले अपेक्षित उपलब्धि दिने विषय समेत ‘मृगतृष्णा मरीचिका’कै सूत्र अनुरुप हुने आशंका गर्न थालिएको छ । 

सीमा व्यवस्थापनमा यथासमयमा समुचित ध्यान नदिँदा उत्पन्न भएको समस्याले नेपालभूमि निरन्तर खुम्चिँदैआएको तथ्य सार्वजनिक हुँदैआएको छ । भारतको अतिक्रमणकारी चरित्र र नेपालका शासकहरूको जवाफदेहिताविहीन प्रवृत्ति एवं भारतसंग खुलेर सीमा रक्षाकाबारेमा कुरा राख्ने क्षमताको अभावले गर्दा नेपालको अखण्डभूमि अतिक्रमणको चपेटामा पर्दैआएको छ । सन् १८१५–१६ को सुगौली सन्धिपछि खुम्चिएको नेपाल अझै पनि खुम्चिने क्रममा रहेको सीमा अतिक्रमणको निरन्तरताका घटनाले पुष्टि गरेका छन् । नेपालको वर्तमान क्षेत्रफल १ लाख ४७ हजार १ सय ८१ वर्ग किलोमिटर (५६ हजार ८सय २७ स्क्वायर माइल) रहेको अभिलेख छ भने भारतले बेलायती साम्राज्यबाट स्वतन्त्र भएपछिमात्रै पनि नेपालको लगभग १ हजार ३ सय वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलको भूमि अतिक्रमण गरिसकेको सीमाविद्हरूले सप्रमाण प्रस्तुत गर्दैआएका छन् । 

अरुको नक्कल गरेर हावामा तर्बार चलाउनेहरुले आफ्नो अक्कल गुमाउँदा रहेछन् । दुहाई जनताको दिने, तर जनतालाई नै वेवास्ता गरेर आफ्नै मनोमानी चलाउने प्रवृत्ति नेताहरुमा देखेर जनताा आजित भएका छन् । जनताले त हिजो र आजको स्थिति दाँजिरहेका छन् । हिजोको फालेर ल्याएको नयाँ व्यवस्थाले र नयाँ सरकारले के दियो त ? राजतन्त्र विस्थापित गरेकै पनि तेह्र वर्ष भैसके, तर दुर्गति थपिनु बाहेक केही भएन ।

श्री पशुपतिनाथको कृपा, सौभाग्य भनौ कि संयोग ? विगत चार वर्षसम्म महाशिवरात्री पर्वमा आउने दर्शनार्थीलाई सहज, सुव्यवस्थित र सुरक्षित दर्शनको व्यवस्था मिलाउने जिम्मेदारी मिल्यो । दर्शन एवं मन्दिर व्यवस्थापन समितिको संयोजनको जिम्मेदारी निर्वाह गर्नुपर्ने दायित्व निभाउने सन्दर्भमा वर्षेनी छिमेकी मित्र राष्ट्र भारतबाट आउने हजारौं नागा “साधु”हरुको मन्दिर परिवार प्रवेशको दिन देखी विदाई सम्मको बेला आफ्नो भूमिका निर्वाह गर्ने सन्दर्भमा शिवरात्रीभन्दा अघिल्लो एकादशी देखि नै धेरैसमय मन्दिर परिसरमा नै वित्दथ्यो ।

दशवर्षे शसस्त्र द्वन्द्वका पीडितलाई न्याय दिन अरु ढिलाइ गर्न नहुनेमा सम्बन्धित पक्षले सरकारको ध्यानाकर्षण गराएका छन् ।